Kościoły ortodoksyjne, a świeckie państwo

Steven Runciman (1903-2000) – angielski historyk, mediewista, bizantynista, autor m.in. monumentalnych 3-tomowych Dziejów wypraw krzyżowych i kilkudziesięciu innych książek poświęconych głównie Średniowieczu, ze szczególnym uwzględnieniem obszarów Azji Mniejszej i Europy. W “Kościołach tradycyjnych, a świeckim państwie” zajmuje się autor zajmuje się autor relacjami kościoła i państwa w Cesarstwie Bizantyjskim pod panowaniem osmańskim i z imperialną Rosją, aż po czasy Związku Radzieckiego i relacjami kościoła z władzą w innych państwach komunistycznych, a także w nacjonalistycznej Turcji i krajach Bliskiego Wschodu, czy Grecji za czasów dyktatury pułkowników. Doświadczenia kościołów z rządami, były tak odmienne na Wschodzie i na Zachodzie, że zachodnim chrześcijanom trudno było zrozumieć reakcje Wschodu. Kościoły prawosławne prawie zawsze żyły pod władzą albo jawnie wrogą, albo, jeśli chrześcijańską, niemniej jednak autokratyczną. Istnieje ciągłe napięcie pomiędzy biblijnym nakazem oddania Cezarowi co Cesarskie, a zagrożeniem integralności, jakie może to pociągać za sobą. Tam, gdzie zewnętrzni obserwatorzy czasami uważali, że konieczne jest męczeństwo, kościoły prawosławne podążały często bardziej niebezpieczną ścieżką przetrwania.