Międzynarodowe Standardy Rachunkowości (MSR/MSSF) w polskich realiach gospodarczych. Praktyka stosowania, wyzwania i problemy interpretacyjne

Publikacja kompleksowo przedstawia system Międzynarodowych Standardów Rachunkowości i Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej, wyjaśnia zasady ich praktycznego stosowania oraz pokazuje najważniejsze różnice pomiędzy rozwiązaniami wynikającymi z MSR/MSSF a regulacjami ustawy o rachunkowości.

Jej celem jest pełne i uporządkowane omówienie MSR/MSSF objętego zakresem publikacji: jego celu, zakresu stosowania, podstawowych definicji, kryteriów ujmowania, zasad wyceny początkowej i bilansowej, sposobu rozliczania skutków transakcji, wyłączenia z ksiąg, prezentacji oraz wymaganych ujawnień. Poszczególne rozwiązania są na bieżąco porównywane z ustawą o rachunkowości, dzięki czemu Czytelnik może ustalić nie tylko, na czym polegają różnice regulacyjne, lecz przede wszystkim jakie mają one konsekwencje dla wyniku finansowego, wartości aktywów i zobowiązań oraz treści sprawozdania finansowego.

Książka uwzględnia najbardziej aktualny stan standardów wydanych przez IASB, w tym obowiązujące od tej daty zmiany do MSSF 9 i MSSF 7 dotyczące klasyfikacji i wyceny instrumentów finansowych, pakiet dorocznych ulepszeń Annual Improvements to IFRS Accounting Standards – Volume 11, obejmujący MSSF 1, MSSF 7, MSSF 9, MSSF 10 i MSR 7, a także zmiany odnoszące się do umów na energię elektryczną zależną od warunków naturalnych.

W zakresie regulacji już wydanych, lecz obowiązkowych w późniejszych okresach, książka omawia również MSSF 18 „Prezentacja i ujawnienia w sprawozdaniach finansowych”, który od 1.1.2027 r. zastąpi MSR 1. Standard ten wprowadza m.in. nowe obowiązkowe sumy częściowe w sprawozdaniu z wyniku finansowego, ujawnienia dotyczące mierników wyniku zdefiniowanych przez kierownictwo oraz nowe zasady agregowania i dezagregowania informacji. Uwzględniono także zmianę MSR 21 dotyczącą przeliczania sprawozdań finansowych na walutę prezentacji gospodarki hiperinflacyjnej, obowiązkową od 2027 r.

Część I książki przedstawia historię i istotę rachunkowości, założenia koncepcyjne sprawozdawczości finansowej, proces międzynarodowej standaryzacji oraz relacje pomiędzy polskim systemem rachunkowości a MSR/MSSF. Omówiono w niej także ogólne wymagania dotyczące sprawozdania finansowego oraz metodykę identyfikowania różnic pomiędzy regulacjami międzynarodowymi i ustawą o rachunkowości.

Część II poświęcona jest charakterystyce Międzynarodowych Standardów Rachunkowości i Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej oraz ich zastosowaniu w polskich realiach gospodarczych. Przedstawiono w niej najważniejsze zasady dotyczące ujmowania, wyceny, prezentacji i ujawniania poszczególnych kategorii aktywów, zobowiązań, kapitału własnego, przychodów i kosztów, a także wybrane zagadnienia dotyczące prezentacji sprawozdań finansowych i informacji dodatkowej. Szczególną uwagę zwrócono na zmiany wprowadzone do MSR/MSSF w ostatnich latach oraz na ich znaczenie dla praktyki rachunkowości. Istotnym elementem części II jest analiza porównawcza rozwiązań MSR/MSSF z regulacjami ustawy o rachunkowości, pozwalająca wskazać najważniejsze podobieństwa i różnice oraz ich potencjalny wpływ na ujęcie, wycenę i prezentację informacji finansowych. W analizowanych obszarach uwzględniono również zagadnienia wymagające profesjonalnego osądu, szacunków i wyboru odpowiednich metod rachunkowości. Każdy podrozdział uzupełniono o studia przypadków (case study) – zarówno podstawowe, służące poznaniu i utrwaleniu zasad danego standardu, jak i rozszerzone, odnoszące się do bardziej złożonych sytuacji gospodarczych i wymagające zastosowania kilku regulacji lub przeprowadzenia odpowiednich kalkulacji.

Publikację zamyka część empiryczna, w której przedstawiono wyniki badań dotyczących postrzegania MSR/MSSF, różnic pomiędzy grupami respondentów, zależności pomiędzy doświadczeniem zawodowym a oceną standardów oraz barier utrudniających wdrażanie MSR/MSSF w Polsce.

W książce znajdują się odpowiedzi m.in. na następujące pytania:

• kiedy polska jednostka może albo powinna stosować MSR/MSSF i w jaki sposób ustalić ich relację do ustawy o rachunkowości;
• jak rozpoznawać i systematyzować różnice pomiędzy MSR/MSSF a ustawą o rachunkowości w zakresie ujmowania, wyceny, prezentacji i ujawnień;
• jak prawidłowo sporządzić sprawozdanie finansowe zgodne z MSR/MSSF i jakie zmiany w jego prezentacji wprowadza MSSF 18;
• kiedy występują przesłanki utraty wartości aktywów, jak ustalić wartość odzyskiwalną i ośrodki wypracowujące środki pieniężne oraz kiedy można odwrócić odpis aktualizujący;
• jakie warunki muszą zostać spełnione, aby określony zasób został ujęty jako składnik aktywów niematerialnych, oraz jak dokonywać jego późniejszej wyceny i amortyzacji;
• jak zastosować model rozpoznawania przychodów wynikający z MSSF 15, wyodrębnić zobowiązania do wykonania świadczenia, ustalić cenę transakcyjną i określić moment ujęcia przychodu;
• jak odróżnić nieruchomość inwestycyjną od nieruchomości wykorzystywanej przez właściciela lub utrzymywanej w celu sprzedaży oraz kiedy stosować model kosztu albo wartości godziwej;
• jak ustalić, czy umowa zawiera leasing, określić okres leasingu i stopę dyskontową oraz wycenić składnik aktywów z tytułu prawa do użytkowania i zobowiązanie leasingowe;
• jak ustalać podatek odroczony, identyfikować różnice przejściowe i oceniać możliwość wykorzystania strat podatkowych;
• jak klasyfikować i wyceniać aktywa oraz zobowiązania finansowe, ustalać oczekiwane straty kredytowe i dokonywać wymaganych ujawnień;
• jak ustalić wartość godziwą, zidentyfikować rynek główny, dobrać technikę wyceny i przyporządkować dane wejściowe do odpowiedniego poziomu hierarchii wartości godziwej;
• jak oceniać istotność informacji oraz podejmować decyzje o ich agregowaniu, dezagregowaniu i ujawnianiu;
• jakie bariery utrudniają wdrażanie MSR/MSSF w Polsce i czy sposób postrzegania standardów zależy od doświadczenia zawodowego oraz przynależności do określonej grupy respondentów.

Atutem książki jest połączenie systematycznego wykładu standardów, porównania z ustawą o rachunkowości oraz praktycznych przykładów liczbowych. Czytelnik otrzymuje nie tylko informację, jakie rozwiązanie wynika z danego MSR lub MSSF, lecz także wskazówki, jak przeprowadzić wycenę, zaksięgować skutki zdarzenia, zaprezentować je w sprawozdaniu finansowym i przygotować wymagane ujawnienia.

Publikacja będzie przydatna w szczególności głównym księgowym, specjalistom ds. sprawozdawczości finansowej, dyrektorom finansowym, kontrolerom, biegłym rewidentom, audytorom, doradcom, pracownikom biur rachunkowych, a także studentom i osobom przygotowującym się do egzaminów zawodowych z rachunkowości i finansów.